?ў?он хонлари
вернуться

Абдуллаев Хамидулла

Шрифт:

Шу давргача хонларнинг ароргои «Кўк тўнлик азизлар» мавзесида жойлашган эди. Хонлик даврининг олтинчи йили яъни 1739 йилда эски ўрда ўрнига янги «Ўрдаи рафъи» урдиради ва атрофини баланд алъа билан ўратади.

алъанинг атрофига бир нечта дарвозалар ўрнатилиб улар уйидаги номлар билан аталади:

1. Дарвозаи «атаон».

2. Дарвозаи «Маринон» (Марилон шари шундай деб аталган).

3. Дарвозаи «Тошканд».

4. Дарвозаи «айдарбек».

Дарвозалар ўша даврда шу номлар билан маълум ва машур эди.

«Тарихи Абдулкаримхон»да шундай дейилади:

«Бу тоза зотли шо, бу мулкни обод илди, эски Ўрда биносини таъмир илишга у сабабчи бўлди, чиройли кўринишга эга Арки олий бунёд илди, шаар атрофига эса алъа урди». Абдулкаримхон ўн саккиз йил хонлик илди, бу давр ўон тарихидаги осойишталик ва тинчлик йиллари эди, дейилади. Аслида шу йилларда ўонга алмолар бостириб келади (Ўин-манжур босини). Анчагина жангу жадаллардан сўнг сул тузилиб, алмолар Абдураимбийнинг ўли Бобобекни гаров сифатида олиб кетадилар. Жунор алмоларининг босинчилиги аида кейинги сонларда батафсилро гаплашамиз.

1164 йил хижрий 1750 милодий йилда хон вафот илди.

«Тарихи Туркистон» китобида у ада шундай ёзув келтирилган:

Абдулкаримхон ибн Шорухон, Худо берган бир (улу) Мир эди.

Ўн саккиз йил укумат сўргандан сўнг, айбдан «Иржи» (айт) нидосини эшитди.

Вафотининг тарихини билмочи бўлсанг, Хирад (ал) «сар бо азо» деб айтди.

ўоннинг учинчи хони Абдулкаримбийни босиб ўтган исача йўли шулардан иборат.

Абдукаримбий укмдорлигининг кейинги йилларида, Ўрта Осиёда, айниса, Фаронада сезиларли даражада яна жангу жадаллар бошланди. 1740 йилга келиб Бухоро хонлигидаги итисодий ва сиёсий тангликлардан фойдаланган Эрон укмдори Нодиршо Бални босиб олгач, Бухоро томон ўшин тортди. Худди шу пайтда Самаранд ва Шарисабз музофотларида Абдукаримбийнинг оаси томонидан тайин этилган ноиблар бош кўтариб, алоидалик иштиёида ажралиб чиишга интилдилар.

1745 йиллар атрофида Чин (Ўин) – Манжур давлатининг укмдорлари Шарий Туркистоннниг шимолий удудларига бир неча бор арбий юришлар уюштирди. Шундай юришлар натижасида алмоларнинг Жунор хонлиги атти зарбага учраб, тор-мор бўлди. Натижада алмо кўчманчиларининг бир исми Шимолий арбга йўналиб, озоларнинг Кичик ва Ўрта Жуз хонликларини босиб олди, иккинчи исми арб томон юриб, Фарона томонга юриш илди. 1746 йилда Марказий ва Жанубий Тян-Шон удудларида истиомат илувчи ириз урулари ерини босиб олди.

уллик асоратига тушиш хавфидан саланиб олиш умидида ириз урулари ёппасига Фаронанинг чўл ва то этакларига кўчиб ўтишга мажбур бўлдилар. Ўз навбатида бу воеалар янги зиддиятлар келтириб чиарган бўлсада, алмоларга арши кураш учун бирлашиш зарурати иризлар билан иттифо тузишга олиб келди.

Фурсатни тўри англаган Абдукаримбий алмо ойротларига арши биргаликда курашиш шартномаси тузиб, иризларнинг водийдаги чўл удудларида жойлашишларига рухсат берди.

Туйусдан ужум уюштирган Жунор алмолари ўзларини мустаил исоблаб келган Наманган ва Чуст бекларини бир зарбадаё тор-мор этдилар ва Хўанд сари йўл олдилар. Бундай нохуш воеадан хабар топган Абдукаримбий уларга арши ипчо Бачча ўмондонлиги остидаги ўшинни юборди. Лекин ўшин енгилиб ўмондон ўлдирилади, жангчилар пароканда бўлиб ар томонга очиб кетадилар. алмолар юришда давом этиб, Хўанд остоналарига яинлашиб оладилар.

Жуда хавфли вазият вужудга келган эди, буни тўри тушунган миллат ва элатлар ўон хонлиги атрофида жипслаша бошладилар. Теварак-атрофдан ёрдамга ўшинлар кела бошлади. Айниса, ириз ўлонлари ва Ўратепа доруаси Фозилбийнниг лашкарлари ёрдамга шошилди. Абдукаримбий бошчилигидаги Хўанд остонасида бўлган жангда алмолар ашатич зарбага учраб чекинадилар, йўналишларини шимолга буриб, Тошандни (Тошкент) босиб олдилар. Бундай улкан муваффаият ва вазиятдан тўри фойдаланган Абдукаримбий Наманган ва Чуст устига ўшин тортиб, ўзбошимча бек ва бекзодаларни жазолайди. Бу ерларни хонлик ерларига бутунлай ўшиб олади. Абдукаримбийнинг тўри саъй-аракатидан мамлакат яна ўзининг яхлит олига айтди.

У жами бўлиб 47 йил умр кўрди.

АБДУРАМОНХОН (ТЎРТИНЧИ ХОН)

1740-йиллар атрофида бутун, Ўрта Осиёда, айниса, Фаронада жангу жадаллар кучайиб борарди. Бухоро хонлигидаги итисодий ва сиёсий тангликлардан фойдаланган Эрон укмдори Нодиршо Бални босиб олгач, Бухоро сари ўшин тортишни давом эттирди. Бундай парокандаликдан фойдаланмочи бўлган Самаранд ва Шарисабз музофотларида ўон хонлигига арши кучлар бош кўтарди. Хонликнинг шимолий-шарий томонидан жунор алмолари Тян-Шон удудларида истиомат илувчи ириз уруларининг ерларини босиб олди. ириз урулари ўз юртини ташлаб Фаронанинг то этакларига кўчиб ўтдилар. Абдулкаримнинг вафотидан кейин унинг ўли Абдурамонбий хонлик тахтига ўтирди.

алмо жунорлари бу даврга келиб Фаронага бостириб келди. Юорида зикр илганимиздек, сул тариасида олиб кетилган Муаммад Раимхоннинг ўли Бобобекхонни алмолар хон илиб кўтаришни талаб илдилар.

Аъёни вилоят узо кенгашиб Эрдонабийни хон илиб кўтардилар. Абдурамонбийни Ёрмозорга элтиб Марилонга оким этиб тайинладилар. Бу воеа 1751 (милодий) йилда содир бўлган эди. ўоннинг тўртинчи хони Абдурамонхон аммаси бўлиб 9 ой хонлик тахтида ўтирди холос. Соддадил йигитча Абдурамонбий бу даврда пайдо бўлган аёт-мамот жангларини бошариш лаёати йўлиги ани эди. Давр бениоя алтис эканлигини тушуниб етган миллат ва элатлар бирлаша бошладилар, жунор алмоларига арши бирлашган ўшинлар сафи кундан кун кўпайиб катта кучга айланиб борар эди.

  • Читать дальше
  • 1
  • ...
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13

Private-Bookers - русскоязычная библиотека для чтения онлайн. Здесь удобно открывать книги с телефона и ПК, возвращаться к сохраненной странице и держать любимые произведения под рукой. Материалы добавляются пользователями; если считаете, что ваши права нарушены, воспользуйтесь формой обратной связи.

Полезные ссылки

  • Моя полка

Контакты

  • help@private-bookers.win