?ў?он хонлари
вернуться

Абдуллаев Хамидулла

Шрифт:

ар хил бас ва мунозаралардан кейин барча кенгаш вакиллари бир овоздан хон авлодидан бўлган Шорубий ибн Шомастбийни хон илиб кўтаришга арор илдилар. Бу воеа 1221 ижрий, 1709 милодий йилда содир бўлган эди.

***

– Толеинг порло бўлсин, – деди Шомастбий ўли Шорухонни барига босиб. – Хон бўлганингиз билан утлайман.

– Бу мартабага сизнинг хизматларингиз бўлмаса, мен эриша олмас эдим.

– Хонлик лавозимига эришиш мушкул иш, у мансабда ўлтириш эса унданда ийин.

– Мен ам фаат шу ада ўйламодаман.

– Биринчиларга ар доим ийин бўлади. Сиз биринчисиз, шу боис сизга икки карра оир бўлади.

– Дастлабки ийинчиликларни бартараф илишда сизнинг маслаатларингиз мен учун жуда муим бўлади.

– укмрон ким дўст, ким душман билиб олиши зарур, агар бу ишни уддалай олмаса барча ишлари чаппа кетаверади.

– Мен албатта шундай йўл тутаман.

– Бу ишларни амалга ошириш учун хоишнинг ўзи етмайди. ар адамда алданиб юрган укмрон душманлар ўлидаги ўирчоа айланади. Алданмаслик учун кимларга ишониш ва кимларни алдаш лозимлигини билиш керак. Худди ана шундай муим ишлардан бири халнинг ишончига сазовор бўлиш. Хал сизни сидидилдан севса, енгилмас кучга айланишингиз муаррар. олган барча ишлар ана шунга боли. Халнинг ишонч ва мерини озонмаган укмрон албатта улайди.

– Мен бу сўзларингизни асло унутмайман.

– Хўш, душманларингиз ким эканини анилаб олдингизми?

– Унчалик билганимча йў.

– Душманингиз Бухоро Амири ва унинг гумашталари.

– Буни биламан.

– Сиз Амирнинг ўзинигина биласиз, ичимизда юрган унинг гумашталарини билмайсиз.

– Бу тўри, лекин бир нарсага алим етмайро турибди. Ёрдамчингиз Султонхўжанинг хоин эканлигини била туриб нега уни атл илмаяпсиз?

– Султонхўжа ёлиз эмас, амир бизнинг юртимизга бутун бошли жосуслар гуруини жойлаган. Айниса, аландарлар, дарвешлар ва лавозим эгаларининг ичида унинг ишончли вакиллари бор. Кўпгина жосуслар азиз-авлиёларнинг мозорига жойлашиб олишган. Биз ам хуфя ишлар билан шуулланувчи кишилар гуруини тузамиз. озирчалик ўзимиз билган жосусларни кимлар билан алоаси борлигини кузата бошлаймиз. Жосуслар ёнига биз ам ўзимизнинг ишончли одамларимизни жойлашимиз керак. Бу билан бўлажак фитналарнинг олдини оламиз, ўз навбатида биз ам душманни чалитиш учун нотўри гаплар ёки миш-мишлар таратамиз.

* * *

Шорухон ўзига соди кишиларни йииб катта кенгаш ўтказди. Вазири аъзам этиб Убайдуллахўжа, хуфя ишлар сардори этиб Нуриддинхўжа, мингбоши этиб Акбархўжа тайинланди ва яна аллаанча кишилар масъул лавозимларга жалб илинди.

– Энг долзарб ишларимиздан бири атроф шаар окимларига нома ёзиб, имматбао совалар билан элчилар юбориш. Биринчи навбатда атроф шаарлардан Маринон (Марилон), Исфара, Яйпан ва бошалар, иккинчи навбатда Андижон, Наманган, Ўш, Ўзган ва бошаларга. Бу шаар окимлари билан ниоятда дўстона муносабатда бўлмоимиз шарт. Иккинчи зарур ишимиз зудлик билан мунтазам ўшин тузиш. Ишончли мудофаа ташкил илмо керак. Учинчи ишимиз хонлик учун арорго урмо лозим.

* * *

– Хон азратлари омонмилар, – деди Шомастбий ўли Шорухонга азиломуз тикилиб. – Нималар билан машул бўлмодасиз?

– Ишлар шу даражада кўпки, айси бирини айтишга ам айронман.

– Хон барча ишларни ўзи бошариши шарт эмас, кимга анаа буйру беришни тўри йўлга ўйса, барча ишга улгурса бўлади. Сиз ўлим оддий кишилар орасида ўсиб улайдингиз, бунинг ўзига хос афзалликлари бор, хал билан яинлашиш, уларнинг мерига кириш осон кўчади. Лекин одмиликни ам ўз ўрни ва меъёри бор. Хон буни билмаса, бунга риоя илмаса бўлмайди, чунки у мамлакатнинг сиёсатини бошаради. Демак сиёсат юргизишни билиш керак, аттиўллик деганда адолатнинг имояси тушунилади, хоннинг хоишини эмас. Вати келса рамдилликдан ам юз ўгиришга тўри келади, ўз узур-аловатидан ам. Сиз билан хонларга хос ожизликлар аида анчагина субат урганмиз, эслайсизми?

– Албатта, эслайман.

– Ундай бўлса баъзиларини такрорлашимга тўри келади. Биринчидан укмрон очкўз бўлмаслиги керак, ўз фуароларининг мол-мулкини талаган хон охир-оибатда хароб бўлади. Иккинчидан хоннинг ишратпарастлиги халнинг бошига кулфат бўлиб ёилади. Сизга тахт мерос бўлиб олгани йў, ўз менатингиз, курашингиз билан эришдингиз, киритдингиз, энди уни мустакамлашга ам худди шундай киришмоингиз керак.

– Тахтга ўлтиришим сизнинг менатларингиз туфайли. Энди унинг равнаи учун ам бебао ўгитларингиз зарур.

– Хон алъасини аерга урмочисиз?

– Эски ўрон ўрнига.

– Демак Кўк тўнли Азизлар мавзесига. Яхши ўйлабсизлар, икки сойнинг туташган жойи. Жуда гўзал ва бааво ер.

– Хон азратлари, – деди эшик оаси Шорухонга таъзим илиб. – Сардорхўжа абулларига киришга ижозат сўрамода.

– Кирсин, – деди хон отасидан узр сўраб.

Алпомат, юришлари донадор йигит хоннинг рўпарасига келгунича таъзим илиб, сўз бошлади:

– Нохушро хабар келтирганим учун узр сўрайман.

– Сўзланг.

– Ишончли одамларимизнинг хабар беришларича, Бухоро Амири биз томонга арбий ўшин юборган эмиш.

– Шундай денг, маълумот аними? Адашаётганингиз йўми?

– Мутлао ани.

– ўшин неча минг кишидан иборат экан?

– Беш минг киши атрофида.

– Тушунарли. Сизга жавоб.

Шорухон отасига юзланди.

– Мен шундай бўлишини билар эдим.

– Бўлажак воеаларни олдиндан билиш улу фазилат.

– Бу хабар мени чўчитолгани йў, аксинча кўнглим тасалли топди.

– Нима учун?

  • Читать дальше
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12

Private-Bookers - русскоязычная библиотека для чтения онлайн. Здесь удобно открывать книги с телефона и ПК, возвращаться к сохраненной странице и держать любимые произведения под рукой. Материалы добавляются пользователями; если считаете, что ваши права нарушены, воспользуйтесь формой обратной связи.

Полезные ссылки

  • Моя полка

Контакты

  • help@private-bookers.win