Шрифт:
1749 йилда Абдукаримбий дунёдан кўз юмди. Бесаранжомлик ва ташвишли кунлар бошланди. Хоннинг вафоти сабабли вазият кескинлашиб тахт ворислари ўртасидаги кураш авж олди. Хонларнинг ўлими ам янги хон тайинланиши ам, юрт бошига кўргилик бўлиб ёпирилади. Маълум муддат тахт даъвогарларининг кураши азоб берса, яна бир муддат янги укмрон ўз ифодасини топгунича тўполон ва хунрезлик бўлиши тайин. Бу сафар ам шундай бўлди.
1745-50 йиллар атрофида бутун Ўрта Осиёда, айниса, Фаронада жангу жадаллар кучайиб борарди.
обилияти жуда чекланган Абдурамонбий салтанатни бошаришда лаёатсиз эканлиги кўриниб олди. Давр бениоя алтис эканлиги аёнлашиб борарди, бир ёдан Жунор алмоларининг тажовузи тугамаган бўлса, иккинчи томонда Чин-Манжур давлати водий ерларига кўз олайтира бошлаган. Соддадил йигитча Абдурамонбий бундай аёт-мамот масалалари ал бўлаётган даврда, укмронлик ила олмаслиги ани эди.
Даврнинг алтис эканлигини тушунган миллат ва элатлар бирлашиб уларнинг сафи кундан-кун кўпайиб катта кучга айланиб борар эди.
ЭРДОНА (БЕШИНЧИ ХОН)
Ўтмишнинг ноис асоратларини даволаш билангина бахтли келажакка эришиш мумкин.
1750 (милодий) йил Муаммад Раимхоннинг тўнич ўлини хон илиб кўтардилар. Ўта сезгир, нозик табиат, лекин тошбаир бўлган Эрдона болалик чоини Ўрдада ўтказди. Зени унчалик ўткир бўлмаган ўйинаро шазода махсус мураббий ўлида тарбия олиб савод чиарди. Ёш болалигидан «уруш-уруш» ўйинига изиан Эрдона, кейинчалик отаси Абдураимбий билан ёнма-ён урушларда атнашиб жанг усулларини анчагина ўрганган эди. Эрдонабек хушбичим ва хушруй йигит бўлгани сабабли, Ўрда амалдорларининг излари унга суланиб арашарди. Аммо у хезсифатро бўлиб, нозанин гўзалларга парвойи фалак бўлиб, табиатан уларни хуш кўрмас эди. Уйланишни хаёлига ам келтирмаган Эрдонабек дўстлари билан майхўрлик илар, зиёфатларга атнашишга ўч эди. атто бўзахона ва такяхоналарга бориб ичкиликбозлик ам илар эди. Ўлининг бундай ножўя ва саё юришларидан хабар топган Абдураимбий зудлик билан уни уйлантириш тараддудига тушди. Ўн етти ёшида Ўрда амалдорларидан бўлмиш, парвоначининг изи Гулсумга николаб, эл-юртга бир афта ош бериб, тўб томошалар ўтказди.
Эрдонабек фаат битта орзу билан яшар эди, у ам бўлса отасидан сўнг окимиятни ўз ўлига олиш. Абдураимбий вафотидан кейин окимият унга эмас Унинг амакисига тегди. Орадан ўн олти йил ўтиб у ниоят орзусига эришди. Унинг окимият тепасига келган даврида тахт талашишлар ниоятда зўрайган, кўпгина музафот ва шаарларда ўзбошимчалик авжга чииб, марказий окимият билан исоблашмай ўйишлар авж олган, Ўратепа ва Исфара хонликка бўйсунмай ўйган эди.